علائم سرطان دهان چیست؟ نشانه‌های هشدار و زمان مراجعه

سرطان دهان کدام بخش‌ها را درگیر می‌کند؟

سرطان دهان ممکن است در لب، لثه، بخش داخلی گونه، کف یا سقف دهان و قسمت جلویی زبان ایجاد شود. سرطان‌های ناحیه حلق دهانی نیز می‌توانند قاعده زبان، لوزه‌ها و بخش پشتی گلو را درگیر کنند. محل بروز بیماری ممکن است بر نوع نشانه‌ها اثر بگذارد؛ بنابراین تغییر همیشه به شکل یک زخم قابل‌دیدن نیست.

بسیاری از تغییرات دهان علت‌های شایع‌تر و کم‌خطرتر دارند؛ برای نمونه گازگرفتن گونه، لبه تیز دندان، عفونت یا تحریک ناشی از دندان مصنوعی. داشتن یکی از علائم سرطان دهان به معنای ابتلا نیست. نکته مهم، ماندگاری، بزرگ‌شدن یا بازگشت تغییر و بررسی حرفه‌ای آن است، نه تلاش برای تشخیص از روی عکس یا لمس در خانه.

علائم سرطان دهان که باید جدی گرفته شوند

NIDCR توصیه می‌کند اگر تغییر مشکوکی بیش از دو هفته باقی ماند، فرد به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کند. NHS برای زخم دهان، ماندگاری بیش از سه هفته را آستانه روشن مراجعه می‌داند. این تفاوت کوچک نباید باعث به‌تعویق‌انداختن بررسی شود؛ اگر ضایعه رو به بزرگ‌شدن است، درد یا خونریزی دارد یا شما را نگران کرده، زودتر وقت بگیرید.

نشانه‌ها ممکن است بدون درد آغاز شوند. از بین رفتن درد نیز ثابت نمی‌کند که ضایعه بی‌خطر است. تغییر رنگ، بافت یا عملکرد دهان و گلو، به‌ویژه وقتی توضیح روشنی ندارد، ارزش بررسی دارد.

• زخم یا ناحیه تحریک‌شده‌ای که بهبود پیدا نمی‌کند
• لکه سفید، قرمز یا ترکیبی از این دو در دهان
• توده، سفتی یا ضخیم‌شدن بافت دهان، لب یا گردن
• درد یا خونریزی غیرعادی در دهان
• بی‌حسی زبان، لب یا بخش دیگری از دهان
• دشواری یا درد هنگام جویدن، بلعیدن یا صحبت‌کردن
• محدودشدن حرکت فک یا زبان
• گلودرد، گرفتگی صدا یا احساس گیرکردن چیزی در گلو که ادامه دارد
• گوش‌درد مداوم بدون علت روشن
• تغییر ناگهانی در اندازه یا راحتی دندان مصنوعی به‌دلیل ورم فک

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

مصرف دخانیات از مهم‌ترین عوامل خطر است و فقط به سیگار محدود نمی‌شود؛ تنباکوی جویدنی، انفیه، پیپ و سیگار برگ نیز خطر را افزایش می‌دهند. مصرف زیاد الکل عامل خطر دیگری است و همراه‌شدن الکل و دخانیات خطر را بیشتر می‌کند. جویدن آرکا یا بتل نیز از عوامل اصلی سرطان دهان در برخی مناطق جهان است.

برخی سرطان‌های حلق دهانی با عفونت انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ارتباط دارند. افزایش سن، ضعف دستگاه ایمنی و تابش طولانی آفتاب به لب نیز می‌توانند خطر را بالا ببرند. بااین‌حال، فرد بدون این عوامل هم ممکن است دچار بیماری شود و وجود عامل خطر نیز به معنای ابتلای قطعی نیست. علائم باید بر اساس وضعیت خودشان بررسی شوند، نه فقط سابقه فرد.

برای کاهش خطر چه می‌توان کرد؟

ترک دخانیات و پرهیز از تنباکوی بدون دود از مهم‌ترین اقدام‌های قابل‌کنترل است. کاهش مصرف الکل و پرهیز از آرکا، بتل یا پان نیز می‌تواند خطر را کمتر کند. محافظت لب‌ها در برابر آفتاب با سایه، کلاه لبه‌دار و فرآورده محافظ لب مناسب، تماس تجمعی با پرتو فرابنفش را کاهش می‌دهد.

واکسن HPV از عفونت با انواعی محافظت می‌کند که می‌توانند بعضی سرطان‌های حلق دهانی را ایجاد کنند. زمان‌بندی و مناسب‌بودن واکسن به سن، سابقه واکسیناسیون و دستورالعمل‌های محل زندگی بستگی دارد و باید با پزشک یا مرکز واکسیناسیون بررسی شود. هیچ‌یک از این اقدامات خطر را صفر نمی‌کند و جای ارزیابی یک علامت پایدار را نمی‌گیرد.

معاینه دهان چگونه انجام می‌شود؟

دندان‌پزشک یا پزشک درباره زمان شروع نشانه‌ها، تغییر اندازه یا درد، مصرف دخانیات و الکل، داروها و سابقه پزشکی سؤال می‌کند. سپس لب‌ها، زبان، لثه‌ها، داخل گونه، کف و سقف دهان و پشت گلو را نگاه می‌کند و ممکن است فک و گردن را برای یافتن توده لمس کند. این معاینه معمولاً کوتاه است، اما تشخیص سرطان فقط با نگاه‌کردن ممکن نیست.

اگر ناحیه‌ای غیرعادی باشد، ممکن است مراجعه به متخصص و آزمایش‌های بیشتر لازم شود. نمونه‌برداری از بافت می‌تواند برای تعیین ماهیت ضایعه انجام شود. ارجاع فوری نیز به معنای تأیید سرطان نیست؛ هدف آن این است که علت تغییر بدون تأخیر روشن شود. ابزارها، نورها یا آزمون‌های خانگی نباید جای معاینه و بررسی بافتی موردنیاز را بگیرند.

چه زمانی مراجعه را عقب نیندازیم؟

برای زخم، لکه قرمز یا سفید، توده یا درد دهانی ماندگار، دشواری بلع یا صحبت، گرفتگی صدای ادامه‌دار یا توده گردن از دندان‌پزشک یا پزشک وقت بگیرید. بهتر است تاریخ شروع، تغییر اندازه و نشانه‌های همراه را یادداشت کنید. اگر عامل تحریک‌کننده‌ای مانند لبه شکسته دندان وجود دارد، برطرف‌شدن آن نیز نیاز به ارزیابی دندان‌پزشکی دارد.

اگر ورم دهان یا گلو باعث دشواری تنفس یا ناتوانی در بلع بزاق شده، خونریزی شدید و بندنیامدنی دارید یا وضعیت عمومی به‌سرعت بدتر می‌شود، منتظر نوبت معمول نمانید و فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید. بررسی زودهنگام می‌تواند روند تشخیص و انتخاب درمان مناسب را تسهیل کند، اما نتیجه برای هر فرد به نوع، محل و مرحله بیماری و سلامت عمومی او بستگی دارد.