بیماری لثه چیست؟ نشانه‌ها، پیشگیری و زمان مراجعه

بیماری لثه چگونه شکل می‌گیرد؟

بیماری لثه نامی کلی برای التهاب و عفونت بافت‌هایی است که دندان‌ها را احاطه و نگهداری می‌کنند. روی سطح دندان‌ها همواره لایه‌ای چسبنده از میکروب‌ها به نام پلاک تشکیل می‌شود. اگر پلاک با مسواک‌زدن و تمیزکردن میان دندان‌ها مرتب برداشته نشود، می‌تواند لثه را تحریک کند. پلاک باقی‌مانده ممکن است به جرم دندان تبدیل شود؛ جرم با مسواک خانگی پاک نمی‌شود و برداشتن آن به ابزار حرفه‌ای نیاز دارد.

وجود پلاک به این معنا نیست که هر فرد حتماً به نوع شدید بیماری مبتلا می‌شود. شدت پاسخ التهابی، مصرف دخانیات، دیابت، عوامل ژنتیکی، برخی بیماری‌ها و داروها نیز می‌توانند بر خطر اثر بگذارند. تشخیص مرحله بیماری فقط بر پایه خونریزی یا ظاهر لثه امکان‌پذیر نیست و به معاینه نیاز دارد.

تفاوت التهاب لثه و پریودنتیت چیست؟

ژنژیویت یا التهاب لثه، شکل ابتدایی بیماری است. لثه ممکن است قرمز، متورم یا حساس باشد و هنگام مسواک‌زدن، نخ‌دندان‌کشیدن یا خوردن غذای سفت خونریزی کند. در این مرحله هنوز استخوان نگهدارنده دندان از بین نرفته است. التهاب لثه معمولاً با بهداشت منظم دهان و پاک‌سازی حرفه‌ای قابل برگشت است، اما باید علت و روش درست مراقبت بررسی شود.

پریودنتیت شکل پیشرفته‌تری است که در آن التهاب به بافت‌های عمقی و استخوان اطراف دندان آسیب می‌زند. ممکن است میان دندان و لثه پاکت ایجاد شود، لثه عقب برود و دندان حساس، جابه‌جا یا لق شود. استخوان ازدست‌رفته خودبه‌خود بازسازی نمی‌شود؛ بااین‌حال، درمان حرفه‌ای و مراقبت مداوم می‌تواند پیشرفت بیماری را کند یا کنترل کند. نبود درد، بیماری پیشرفته را رد نمی‌کند.

نشانه‌هایی که نیاز به توجه دارند

بیماری لثه گاهی پیش از آنکه فرد مشکل واضحی احساس کند پیشرفت می‌کند. خونریزی تکرارشونده را نباید صرفاً نتیجه محکم مسواک‌زدن دانست، به‌ویژه اگر با تورم، بوی بد یا تغییر موقعیت لثه همراه باشد. از سوی دیگر، یک‌بار خونریزی به‌تنهایی تشخیص بیماری نیست و عواملی مانند آسیب موضعی نیز ممکن است نقش داشته باشند.

• قرمزی، تورم یا حساس‌شدن لثه
• خونریزی مکرر هنگام مسواک، تمیزکردن میان دندان‌ها یا خوردن غذای سفت
• بوی بد یا مزه ناخوشایند ماندگار در دهان
• عقب‌رفتن لثه و بلندتر به‌نظررسیدن دندان‌ها
• حساسیت، لق‌شدن یا جابه‌جایی دندان
• درد هنگام جویدن یا تغییر در نحوه روی‌هم‌قرارگرفتن دندان‌ها
• تغییر در اندازه یا نحوه قرارگرفتن دندان مصنوعی پارسیل

چه عواملی احتمال بیماری را بیشتر می‌کنند؟

مصرف سیگار و دیگر فرآورده‌های دخانی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌تغییر است و می‌تواند موفقیت درمان را نیز کمتر کند. دیابت، به‌ویژه وقتی به‌خوبی کنترل نشده باشد، با خطر بالاتر بیماری لثه ارتباط دارد. افزایش سن، استعداد ژنتیکی، بهداشت ناکافی دهان، استرس، چاقی، تغییرات هورمونی و برخی بیماری‌ها یا داروهای دارای عوارض دهانی نیز ممکن است مؤثر باشند.

داشتن یک عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و نداشتن آن نیز بیماری را منتفی نمی‌کند. اگر دیابت دارید، باردار هستید، دخانیات مصرف می‌کنید یا دارویی باعث تغییرات دهانی شده است، این اطلاعات را با دندان‌پزشک در میان بگذارید. داروی تجویزشده را به‌دلیل نگرانی درباره لثه خودسرانه قطع یا کم نکنید.

معاینه و درمان چگونه انجام می‌شود؟

دندان‌پزشک یا متخصص به رنگ و وضعیت لثه، خونریزی، عقب‌رفتگی و لق‌شدن دندان توجه می‌کند. ممکن است با ابزار باریکی به نام پروب، عمق فضای میان لثه و دندان را اندازه بگیرد و برای بررسی کاهش استخوان عکس دندان درخواست کند. سابقه دیابت، مصرف دخانیات، داروها و مراقبت روزانه نیز بخشی از ارزیابی است.

درمان به شدت بیماری بستگی دارد. در مراحل اولیه، آموزش روش مناسب تمیزکردن دندان‌ها و جرم‌گیری حرفه‌ای ممکن است کافی باشد. در پریودنتیت، پاک‌سازی عمقی زیر لثه و سطح ریشه، پیگیری منظم و گاهی ارجاع به متخصص لازم می‌شود. بعضی موارد به دارو یا جراحی نیاز دارند، اما آنتی‌بیوتیک برای همه افراد ضروری نیست و نباید خودسرانه مصرف شود. هدف درمان، کنترل عفونت و التهاب و حفظ بافت باقی‌مانده است؛ نتیجه در همه افراد یکسان نیست.

چگونه خطر بیماری لثه را کمتر کنیم؟

دندان‌ها را روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و هر روز فضای میان دندان‌ها را با نخ‌دندان، برس بین‌دندانی یا وسیله‌ای که متخصص پیشنهاد کرده تمیز کنید. مسواک به‌تنهایی همه سطوح میان دندان‌ها را پاک نمی‌کند. پس از مسواک‌زدن خمیردندان را بیرون بریزید؛ شست‌وشوی فوری دهان یا استفاده بلافاصله از دهان‌شویه می‌تواند فلوراید باقی‌مانده را کاهش دهد.

از دخانیات دوری کنید و اگر دیابت دارید، برنامه کنترل بیماری را با تیم درمان دنبال کنید. فاصله مناسب معاینه و پاک‌سازی حرفه‌ای برای همه یکسان نیست و بر اساس وضعیت لثه و عوامل خطر تعیین می‌شود. دهان‌شویه یا محصولات خانگی نمی‌توانند جرم سخت‌شده را بردارند یا جای معاینه و درمان حرفه‌ای را بگیرند.

• از مسواک نرم و فشار ملایم استفاده کنید؛ فشار زیاد جای تمیزکردن دقیق را نمی‌گیرد.
• وسایل تمیزکردن میان دندان‌ها را متناسب با اندازه فضا و با راهنمایی متخصص انتخاب کنید.
• مسواک یا وسایل مشترک استفاده نکنید.
• خونریزی مداوم را با کنارگذاشتن کامل تمیزکردن نادیده نگیرید؛ برای اصلاح روش و بررسی علت مراجعه کنید.
• معاینه‌های دوره‌ای را مطابق خطر فردی و توصیه دندان‌پزشک ادامه دهید.

چه زمانی باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد؟

اگر لثه هنگام مسواک یا غذاخوردن مرتب خونریزی می‌کند، دردناک یا متورم است، بوی بد ماندگار دارید یا متوجه عقب‌رفتگی لثه شده‌اید، برای معاینه وقت بگیرید. لق‌شدن دندان، درد هنگام جویدن، تغییر در جفت‌شدن دندان‌ها یا تغییر ناگهانی وضعیت دندان مصنوعی نیز باید زود بررسی شود. تلاش برای تشخیص مرحله بیماری با عکس یا آزمون خانگی قابل‌اعتماد نیست.

برای تورم و درد شدید، لق‌شدن ناگهانی دندان، آبسه یا بدترشدن سریع نشانه‌ها نوبت فوری دندان‌پزشکی بگیرید. اگر تورم دهان، صورت یا گلو با دشواری تنفس یا بلع، ناتوانی در بلع بزاق، خونریزی شدید و بندنیامدنی یا حال عمومی بسیار بد همراه است، منتظر نوبت معمول نمانید و فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید.